Գրքեր Lisp լեզվի մասին

Վերջին մի քանի տարիներին ես ակտիվորեն ուսումնասիրում եմ Lisp լեզուն, հատկապես նրա Common Lisp և Scheme տարատեսակները։ Եվ այդ ժամանակի ընթացքում հասցրել եմ ուսումնասիրել ավելի քան հարյուր գրքեր ու հոդվածներ՝ սկսած John McCarthy֊ի առաջին հոդվածից, վերջացրած Common Lisp֊ի ստանդարտով ու արհեստական բանականության մասին մենագրություններով։ Սակայն ես ուզում եմ այդ գրքերից առանձնացնել քանիսը, որոնք հատկապես կարևոր են Lisp լեզվի ուսումնասիրությունը սկսելու համար։

1. Practical Common Lisp, Peter Seibel ― հրաշալի գիրք է, գրված կենդանի լեզվով, առանց ավելորդ ճոռոմաբանությունների։ Բավականին շատ օրինակներով, որոնք բացահայտում են լեզվի բազմաթիվ հնարավարությունները և դրանց կիրառման առանձնահատկությունները։ Ազատ հասանելի է։ Մի քանի տարի առաջ թարգմանվել է նաև ռուսերեն՝ Практическое использование Common Lisp վերնագրով։

2. ANSI Common Lisp, Paul Graham ― Գրքի նախաբանում ասվում է, որ այն նախատեսված է Լիսպ լեզուն արագ ու հիմնավոր սովորելու համար։ Գրքի առաջին մասում մանրամասնորեն նկարագրվում են Լիսպ լեզվի հնարավորությունները, իսկ երկրորդ մասում՝ թվարկված և համառոտ նկարագրված է Common Lisp ստանդարտը։ Հեղինակը ՏՏ աշխարհի թերևս ամենահաջողակ մարդկանցից մեկն է։ Գիրքը նույն վերնագրով թարգմանված է ռուսերեն։

3. Common Lisp: the Language, 2nd ed., Guy Steel Jr. ― Այս գիրքը հենց Common Lisp ստանդարտն է։ Դրա ավելի քան 1000 էջերում մանրամասնորեն ու սպառիչ նկարագրված է լեզվի յուրաքանչյուր բաղադրիչ։ Լիսպ լեզվով աշխատելիս շատ օգտակար է մշտապես ձեռքի տակ ունենալ այս գիրքը։ Թարգմանված է ռուսերեն, սակայն հրատարակված չէ թղթի տարբերակով։ Common lisp: the Language գրքի և Common Lisp ստանդարտի հիման վրա պատրաստված է Common Lisp HyperSpec֊ը

4. Land of Lisp, Conrad Barski ― գծանկարներով ու ծաղրանկարներով հարուստ այս գրքում տարատեսակ խաղեր ծրագրավորելու օգնությամբ ու բավականին սրամիտ լեզվով պատմվում է Common Lisp լեզվի մասին։ Շատ հետաքրքիր գիրք է, հատկապես սկսնակների համար։

5. Common Lisp Recipes, Edmund Weitz ― Նոր եմ գտել այս գիրքը, դեռ չեմ հասցրել կարդալ։ Բայց բովանդակության մեջ քննարկված թեմաներից երևում է, որ շատ օգտակար ու հետաքրքիր նյութ է պարունակում։

Սկսելու համար թերևս այսքանը։

Ինչի՞ց սկսել Java լեզվի ուսումնասիրությունը

Իմ ընկերները, ուսանողները և ծանոթները, այն մարդիկ, ովքեր որոշել են սովորել ծրագրավորման Java լեզուն, հաճախ են հարցնում, թե ինչ գրքերից սկսել։ Ստորև ես հավաքել եմ այն մի քանի գրքերը, որոնք ինքս օգտագործել եմ (և օգտագործում եմ) Ջավա լեզվի հետ աշխատելիս։

1. Մի քանի տարի առաջ եմ հայտնաբերել Robert Sedgewick-ի, Kevin Wayne֊ի «Introduction to programming in Java», գիրքը, որը նախատեսված է Պրինստոնի համալսարանում ծրագրավորման սկզբնական դասընթացի համար։ Գեղեցիկ ու բազմազան օրինակներով, սխեմաներով ու պատկերներով հարուստ գիրք է։ (Վերջերս այս գիրքը վերահրատարակվել է՝ Java լեզուն Python լեզվով փոխարինված։)

2. Java 8. Руководство для начинающих, Герберт Шилдт ― հաջող գիրք է, հայտնի հեղինակը բավականին մանրամասնորեն շարադրում է Ջավա լեզվի վերջին տարբերակի հնարավորությունները։ Շատ հարմար է սկսելու համար։

3. Java 8. Полное руководство, Герберт Шилдт ― նույն հեղինակի մի ուրիշ գիրք, որն արդեն Ջավա լեզվի սպառիչ տեղեկատու է։ Այս գրքում կարելի է գտնել համարյա ամեն ինչ։

4. Java 7. Наиболее полное руководство, Хабибуллин Ильдар ― էլի լավ գիրք է, բայց սա ես խորհուրդ կտայի պարզապես ձեռքի տակ ունենալ, և եթե ին֊որ բան չես գտնում Շիլդտի գրքերում, նայել այստեղ։

5. Язык программирования Java SE 8. Подробное описание, Джеймс Гослинг, Гай Л. Стил և ուրիշներ ― հզոր գիրք է։ Հեղինակները հենց Ջավա լեզվի հեղինակներն են, ովքեր Ջավայի մասին գիտեն ամեն ինչ։

6. Java. Эффективное программирование, Блох Джошуа ― նորից հետաքրքիր գիրք է, որտեղ քննարկվում են Ջավա լեզվով ծրագրավորման առանձին հարցեր, առաջարկվում են հաճախ հանդիպող խնդիրների արդյունավետ լուծումներ։

7. Алгоритмы на Java, Седжвик Роберт, Уэйн Кевин ― իմ ամենասիրած գրքերից է։ Սա արդեն ոչ թե Ջավա լեզվի մասին է, այլ Ալգորիթմների իրականացման մասին է Ջավա լեզվի օգտագործմամբ։

8. Algorithms (4th Edition), Robert Sedgewick, Kevin Wayne ― նախորդ գրքի անգլերեն (օրիգինալ) տարբերակն է։

---

Բոլոր գրքերը կարելի է գտնել այստեղ։

Ի՞նչ կարդալ ծրագրավորման լեզուների իրականացման մասին

Վերջերս ավելի ու ավելի հաճախ եմ լսում այն հարցը, թե ի՛նչ կարդալ կոմպիլյատորների մասին։ Ծրագրավորման լեզուների նախագծման ու իրականացման մասին գրականության պակաս, իհարկե, չկա։ Սա ինֆորմատիկայի և ծրագրավորման այն ոլորտն է, որը թե՛ գիտական, թե՛ գործնական տեսակետից ակտիվորեն ուսումնասիրվել և ուսումնասիրվում է, հրապարակվում են նոր հետազոտություններ, գրվում են նոր գրքեր։ Այս գրառման մեջ ես ուզում եմ առանաձնացնել մի քանի հանրահայտ աշխատանքներ, որոնք իմ գրադարանում զտվել են վերջին 10 տարիների փնտրտունքների արդյունքում, և որոնք ես օգտագործում եմ թե՛ իմ աշխատանքում, թե՛ մասնավոր հետաքրքրություններում և թե՛ դասավանդման ընթացքում։ (Բնականաբար ոչ մի խոսք չի կարող լինել հայերեն նյութերի մասին․ գրքերը որոնք մատչելի են թղթային կամ էլեկտրական տարբերակով մեծամասամբ անգլերենով կամ ռուսերենով են)։

Բայց ուզում եմ նաև վերաձևակերպել վերը բերված հարցը՝ դարձնելով այն ավելի տարողունակ (միգուցե նաև ավելի ճշգրիտ ու հետաքրքիր)։ Եվ այսպես․ «ի՞նչ կարդալ ծրագրավորման լեզուների և դրանց իրականացման մասին»։

Սկսելու համար, իմ կարծիքով, լավագույնը Jack Crenshaw֊ի «Let's Build a Compiler» հոդվածների շարքն է։ Սա մի հրաշալի ներածություն է կոմպիլյատորներ կառուցելու գործնական կողմի վերաբերյալ։ Հեղինակը, սկսելով պարզ կառուցվածքներից, ստեղծում է «իսկական» կոմպիլյատոր՝ հընթացս մանրամասն մեկնաբանելով իր ամեն մի քայլը։ (Կա նաև ռուսերեն թարգմանությունը․ Д. Креншоу, Пишем компилятор։)

Ծավալով փոքր, բայց տաղադավոր գրված գիրք է Niklaus Wirth֊ի «Compiler Construction»-ը։ Հանրահայտ գիտնականն ու մանկավարժը կարողացել է մոտ 200 էջերի մեջ տեղավորել կոմպիլյատորի կառուցման բոլոր հիմնական սկզբունքներն ու քայլերը և ընթերցողին մատուցել անփոխարինելի մի դասագիրք։ Գրքում Oberon ծրագրավորման լեզվով իրականացվում է նույն Oberon֊ի մի ենթաբազմության՝ Oberon-0֊ի կոմպիլյատորը, որը կոդ է գեներացվում գրքի իններորդ գլխու նկարագրված RISC վիրտուալ մեքենայի համար։ (Գիրքը մատչելի է անգլերենով, ռուսերենով և գերմաներենով։)

Andrew Appel֊ի «Modern Compiler Implementation in C» գիրքը նույնպես ուզում եմ նշել որպես մի հաջող ու հետաքրքիր աշխատանք։ Այն բաժանված է երկու մասերի. առաջինը ներկայացնում է կոմպիլյատորի հիմնական բաղադրիչների իրականացումը, երկրորդում լրացուցիչ թեմանաեր են (աղբի հավաքում, պոլիմորֆիկ տիպեր և այլն)։ Գիրքը հրատարակվել է երեք լեզուների համար՝ C, Java և ML։

Մի քիչ ավելի կոմպակտ աշխատանք է Torben Mogensen֊ի «Introduction to Compiler Design» գիրքը։ Սա նույնպես հարմար է որպես դասագիրք օգտագործելու համար։

Արժե ծանոթանալ նաև Terrence Pratt֊ի և Marvin Zelkovitz-ի հեղինակած «Programming Languages: Design and Implementation» արդեն դասական դարձած գիրքը, որում ներկայացված են ծրագրավորման լեզուների

Ծրագրավորման լեզուների իրականացմանը նվիրված գրքերի մասին խոսելիս, իհարկե, պետք է անպայման նշել Alfred Aho֊ի, Monica Lam֊ի, Ravi Sethi֊ի և Jeffrey Ullman֊ի հռչակավոր «Compilers: Principles, Techniques, & Tool» դասագիրքը։ Այն ընդգրկում է կոմպիլյատորների իրականացմանը վերաբերող բոլոր թեմաները՝ տեսական ու պրակտիկ հարուստ նյութով։ Իմ կարծիքով, սա այն գիրքն է, որը պետք է ինչ֊որ մի պահից դառնա ծրագրավորման լեզուներն ուսումնասիրող մասնագետի սեղանի գիրքը։

Թերևս այսքանն այն մի քանի կարևորագույն գրքերի մասին, որոնցից, իմ կարծիքով, կարելի է և պետք է սկսել ծրագրավորման լեզուների իրականացման հետ շփումը։ Բնականաբար ցանկը կարելի է շարունակել (նույնիսկ կարելի է ճշգրտումներ անել՝ այս կամ այն գրքը մեկ ուրիշով փոխարինելով), բայց սա այն է, ինչ ես կարողացա այս պահին ամփոփել։ Իմ էլեկտրական գրադարանում այս պահին կան թեմային նվիրված մոտ 200 գիրք, դրանցից յուրաքանչյուրն իր առանձնահատկությունն ունի և արժանի է ուշադրության։
* * *
Իսկ ի՞նչ կարդալ ծրագրավորման լեզուների իրականացման մասին՝ նրանց աշխատանքի սկզբունքներին ծանոթանալու համար, կոմպիլյատորները և ինտերպրետատորները որպես գործիք ավելի լավ օգտագործելու համար։ Այս թեմայով ինձ դուր է գալիս Robert Sebesta֊ի «Concepts of Programming Languages» գիրքը (ծանոթ պետք է լինի բոլոր ուսանողներին), որում մանրամասնորեն վերլուծված են բազմաթիվ ծրագրավորման լեզուների զարգացումը, կիրառության ոլորտներն ու առանձնահատկությունները, ինչպես նաև բերված են հետաքրքի համեմատականներ։ Հետո կարելի է կարդալ (կամ աչքի անցկացնել) Alice Fischer֊ի և Frances Grodzinsky֊ի «The Anatomy of Programming Languages» գիրքը։ Այստեղ էլ քննարկվում են տարբեր լեզուների ներքին կառուցվածքը, տիպերի համակարգերի և ծրագրավորման պարադիգմների համեմատությունները։ Վերջերս հայտնաբերել եմ, բայց դեռ խորությամբ չեմ ծանոթացել Daniel Friedman֊ի և Mitchell Wand֊ի «Essentials of Programming Languages» գրքին (թեմաներն ու բերված օրինակները բավականին հետաքրքիր են)։

Common Lisp. 12 օրինակ (նախնական տարբերակ)

Իմ «Common Lisp. 12 օրինակ» գրքի նախնական տարբերակը։ Այստեղ